چکیده فصل

بزرگ‌ترین اشتباه در تحلیل اقتصادی فوتبال این است که ارزش فوتبال را فقط در زمان برگزاری مسابقه جستجو کنیم. در حالی که مسابقه تنها یک حلقه از یک زنجیره بزرگ اقتصادی است.
فوتبال مدرن یک اکوسیستم است که در آن بازیکن، مربی، هوادار، رسانه، اسپانسر، آموزش، فناوری و سرمایه‌گذار در کنار یکدیگر ارزش اقتصادی تولید می‌کنند.
باشگاه‌ها و هیأت‌هایی که این زنجیره را به‌درستی مدیریت کنند، می‌توانند از منابع محدود عبور کرده و به درآمدهای پایدار برسند.
مقدمه
وقتی صحبت از فوتبال می‌شود، تصویر اولیه ذهن بسیاری از افراد، زمین چمن، بازیکنان، داور و ۹۰ دقیقه مسابقه است.
اما پشت این ۹۰ دقیقه، شبکه‌ای پیچیده از فعالیت‌های اقتصادی قرار دارد.

یک مسابقه فوتبال برای شکل‌گیری، نیازمند مجموعه‌ای از عوامل است:

• آموزش بازیکن
• تربیت مربی
• مدیریت مسابقه
• رسانه
• تبلیغات
• زیرساخت
• هوادار
• سرمایه‌گذاری
• خدمات تجاری

در واقع، مسابقه فوتبال محصول نهایی یک زنجیره ارزش طولانی است.

۱- مفهوم زنجیره ارزش در فوتبال

زنجیره ارزش مفهومی مدیریتی است که نشان می‌دهد چگونه مجموعه‌ای از فعالیت‌ها، مرحله به مرحله ارزش ایجاد می‌کنند.
در فوتبال:

• استعداد اولیه
• آموزش و توسعه
• مسابقات پایه
• تیم‌های حرفه‌ای
• رسانه و برند
• جذب هوادار
• درآمد و سرمایه‌گذاری مجدد

هر حلقه ضعیف باشد، ارزش نهایی کاهش پیدا می‌کند.

۲- حلقه اول: استعداد و فوتبال پایه

یکی از مهم‌ترین بخش‌های زنجیره ارزش فوتبال، کشف و پرورش استعداد است.
کشورهایی که فوتبال موفق دارند، سرمایه‌گذاری خود را از سنین پایین آغاز می‌کنند.
فوتبال پایه فقط یک فعالیت ورزشی نیست؛ بلکه یک سرمایه‌گذاری بلندمدت است.
ارزش اقتصادی فوتبال پایه:

• ایجاد بازیکن آینده
• کاهش هزینه خرید بازیکن
• امکان انتقال بازیکن
• ایجاد برند آموزشی
• جذب خانواده‌ها

یک سیستم فوتبال پایه موفق می‌تواند به جای مصرف‌کننده منابع، تولیدکننده ارزش باشد.

۳- حلقه دوم: مربیان و دانش فنی

بازیکن بدون آموزش مناسب به ارزش اقتصادی تبدیل نمی‌شود.
مربیان، یکی از مهم‌ترین عوامل تبدیل استعداد خام به سرمایه ورزشی هستند.

سرمایه‌گذاری در:

• آموزش مربیان
• دوره‌های تخصصی
• فناوری آموزشی
• تحلیل عملکرد

باعث افزایش کیفیت محصول فوتبال می‌شود. در اقتصاد فوتبال، دانش فنی یک دارایی است.

۴- حلقه سوم: مسابقه به عنوان محصول

در نگاه سنتی:
مسابقه = هزینه
اما در نگاه اقتصادی:
مسابقه = محصول

یک مسابقه می‌تواند دارای ارزش‌های مختلف باشد:

ارزش رسانه‌ای:

• پخش تلویزیونی
• تولید محتوا
• شبکه‌های اجتماعی

ارزش تبلیغاتی:

• تبلیغات محیطی
• نام‌گذاری مسابقات
• حضور برندها

ارزش اجتماعی:

• مشارکت مردم
• نشاط اجتماعی
• ارتباط جامعه

۵- حلقه چهارم: هوادار؛ موتور اقتصادی فوتبال

هوادار مهم‌ترین عامل ایجاد ارزش در فوتبال است.

بدون هوادار:

• رسانه علاقه‌ای ندارد.
• اسپانسر انگیزه ندارد.
• برند رشد نمی‌کند.

هوادار در اقتصاد جدید فقط تماشاگر نیست.

او:

• مخاطب رسانه است.
• مشتری محصولات است.
• تبلیغ‌کننده برند است.
• سرمایه اجتماعی تیم است.

۶- حلقه پنجم: رسانه و اقتصاد توجه

در دنیای امروز، توجه مردم یک دارایی اقتصادی است. فوتبال یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان توجه در جهان است. رسانه‌ها از فوتبال برای جذب مخاطب استفاده می‌کنند و فوتبال نیز از رسانه برای افزایش ارزش خود بهره می‌برد.

منابع اقتصادی رسانه‌ای فوتبال شامل:

• حق پخش تلویزیونی
• پخش آنلاین
• شبکه‌های اجتماعی
• محتوای اختصاصی است.

طبق گزارش‌های اقتصادی فوتبال اروپا، حق پخش رسانه‌ای یکی از سه منبع اصلی درآمد باشگاه‌های بزرگ محسوب می‌شود.
منبع: Deloitte Football Money League

۷- حلقه ششم: برند و هویت اقتصادی

برند فوتبال مجموعه‌ای از:

• تاریخ
• اعتبار
• هوادار
• موفقیت
• ارتباط اجتماعی است.

برند قوی باعث می‌شود: اسپانسر ارزش بیشتری دریافت کند. هوادار وفادارتر شود. محصولات راحت‌تر فروش رود.

۸- حلقه هفتم: اسپانسرینگ؛ از تبلیغ تا مشارکت اقتصادی

در گذشته، اسپانسر فقط یک تبلیغ‌کننده بود. اما امروز رابطه اسپانسر و فوتبال تغییر کرده است. شرکت‌ها به دنبال:

• ارتباط با مشتری
• مسئولیت اجتماعی
• توسعه برند
• حضور در جامعه هستند.

بنابراین هیأت‌ها و باشگاه‌ها باید به جای فروش تابلو تبلیغاتی، پیشنهاد ارزش اقتصادی ارائه دهند.

۹- حلقه هشتم: فناوری و داده

فناوری در فوتبال امروز نقش اساسی دارد:

• تحلیل عملکرد بازیکنان
• مدیریت هواداران
• فروش آنلاین
• ارتباط دیجیتال
• بازاریابی هوشمند

داده، به یکی از دارایی‌های اصلی فوتبال تبدیل شده است.

۱۰- کاربرد زنجیره ارزش برای هیأت‌های فوتبال ایران

هیأت‌های فوتبال می‌توانند زنجیره ارزش خود را طراحی کنند:

ورودی: استعداد، علاقه مردم، ظرفیت اجتماعی
⬇️
فرآیند: آموزش، مسابقات، رسانه، برندینگ
⬇️
خروجی: بازیکن، هوادار، درآمد، سرمایه اجتماعی

مدل پیشنهادی زنجیره ارزش هیأت فوتبال

• بخش
• اقدام اجرایی
• فوتبال پایه
• توسعه مدارس فوتبال استاندارد
• آموزش
• دوره‌های مربیگری و داوری
• مسابقات
• ایجاد رویدادهای جذاب
• رسانه
• تولید محتوای مستمر
• برند
• هویت بصری و ارتباط اجتماعی
• اسپانسر
• بسته‌های همکاری اقتصادی
• هوادار
• ایجاد باشگاه هواداری

جمع‌بندی فصل دوم

فوتبال یک محصول تک‌بعدی نیست؛ یک اکوسیستم اقتصادی است.
مسابقه فقط نقطه نمایش ارزش فوتبال است، اما ارزش واقعی در پشت صحنه ساخته می‌شود:

• در مدارس فوتبال
• در آموزش مربیان
• در ارتباط با هواداران
• در رسانه
• در برند
• در سرمایه‌گذاری

مدیران فوتبال آینده، کسانی خواهند بود که بتوانند این زنجیره را مدیریت کنند.
پیام مدیریتی فصل دوم
«مسابقه فوتبال ۹۰ دقیقه است؛ اما اقتصاد فوتبال ۳۶۵ روز سال جریان دارد.»

منابع فصل دوم

Deloitte Football Money League Reports
FIFA Annual Report
UEFA Club Licensing and Financial Sustainability Regulations
AFC Club Licensing Regulations
KPMG Football Benchmark Reports
Porter, M. (1985). Competitive Advantage – Value Chain Concept
FIFA Football Development Reports